De watertemperatuur van de Gaasperplas (resumé au fond)

Zwemmers in open water zijn altijd benieuwd naar de temperatuur van het water maar dat heeft niet op elke diepte dezelfde temperatuur.

Inleiding

Het water in de Gaasperplas wordt na de winter weer opgewarmd door de toegenomen zonnewarmte. Eerst is de waterlaag met een aangename temperatuur nog dun maar naarmate de zomer nadert die wordt dikker. Op winderige dagen kan die warme laag aan loefzijde weggeschoven worden waardoor op die plek kouder water aan de oppervlakte kan komen. De temperatuur kan ook dalen door menging met diepere lagen, regenval of door verdamping.

De diepere waterlagen zijn ‘s zomers altijd koeler. Bovenop is er dus een opgewarmde menglaag van variabele dikte. Daaronder daalt de temperatuur met toenemende diepte, eerst snel, de spronglaag,  daarna veel langzamer. Die gelaagdheid heeft meerdere oorzaken: bovenin warmt het eerste op en warm water is lichter is dan koud en blijft dus “drijven”. Bovendien kost het erg veel energie om water op te warmen, waar minder zonlicht doordringt, warmt het daarom niet snel op. Het diepste water blijft dus meestal koud en die temperatuur is redelijk stabiel.

Als na de zomer de zon minder hoog komt dan koelt het bovenste water het snelst af. Door de diepere waterlagen wordt die afkoeling geremd. Als de bovenste laag is afgekoeld tot 4°C dan zal die naar de bodem zakken. Water is namelijk op z‘n zwaarst bij 4°C, daaronder is het weer lichter. Het iets koudere bodemwater komt dus aan de oppervlakte. Vissen zoeken daarom liever de diepte op om te overwinteren. De bovenste laag kan dan nog verder afkoelen en zelfs bevriezen.

Naast de oppervlaktetemperatuur is het dus eigenlijk ook interessant om te weten tot welke diepte die geldt.

De metingen

Het verloop van de watertemperatuur in de Gaasperplas wordt door leden van ZoZ bijgehouden sinds augustus 2015. De gebruikte thermometers zijn maar kort, ze meten dus alleen aan het oppervlak. Pas als we te water gaan weten we hoe koud het water daaronder is.

Aan de zuidkant van de plas wordt op twee punten gemeten. Aan de steiger in de beschutte ondiepe bocht bij het terrein van Gaasperplaswindsurfing (GW) hangt één thermometer. De andere is aan een boei bevestigd die in vijf meter diep water ligt, 25m uit de oever. Op die plek is er meer wind en golfslag en daardoor treedt meer menging op. Door het verschil tussen beide thermometers krijg je toch een beetje een idee over de invloed van zon en wind op de temperatuur. Ook al is dat achteraf omdat de thermometer aan de boei alleen zwemmend kan worden afgelezen. Soms vallen er grotere ‘gaten’ in de grafiek als een thermometer het heeft begeven of zoals nu gedurende de lock-down.

De grafiek

Inmiddels hebben we bijna 1200 metingen. De meetreeksen zijn in blauw (boei) en rood (steiger) weergegeven. Alle data van de voorgaande jaren zijn samengevat in de achtergrondgrafiek. De witte blokkenlijn is het gemiddelde per dag voor beide thermometers en de verticale lijntjes zijn de 95%- en 68%-waarschijnlijkheidsintervallen (denk aan de “pluim” bij de weersverwachting in het Achtuurjournaal). Uitzonderlijke waarden zijn weergegeven als losse blokjes. Bijvoorbeeld 16 graden in de zomer, want zo’n temperatuur verwacht je in mei of september.

Tot nu werd in de loop van het zwemseizoen de lege grafiek van links naar rechts gevuld. Voortaan zal de voorste maand telkens een andere zijn. De maanden op de tijd-as schuiven in de loop van het jaar naar links, de reeksen en de achtergrondgrafiek schuiven mee. De eerste maand wordt uit beeld gedrukt terwijl de lege maand aan de rechterkant zich vult. Zo blijven alle metingen gedurende een jaar ongeveer even lang in beeld. De data die aan de linkerkant uit beeld verdwenen zijn verwerkt in de achtergrond­grafiek bij de maand die rechts is verschenen.

De grafiek kan worden vergroot door te dubbelklikken.

Afgelopen winter bleef de plas ijsvrij omdat er nauwelijks vorst was. De laagste temperatuur van deze winter viel precies op Nieuwjaarsdag. Dat verleende wel extra glans aan de prestatie van de trotseerders van het koude water tijdens de Nieuwjaarszwem, inmiddels een traditie. Daarna bleef de watertemperatuur één à twee graden boven het gemiddelde van de afgelopen vijf jaar.

Vanwege de maatregelen om de coronacrisis te beteugelen lagen ook bij ZoZ de activiteiten nagenoeg stil en zijn er sinds half maart weinig nieuwe metingen. Nu er, onder voorwaarden weer in clubverband gezwommen kan worden zal het meten en noteren ook weer serieus hervat worden.

La température de l’eau du Gaasperplas

Depuis le mois d’août 2015 les membres de ‘ZoZ’, club de natation en eau libre, ont enregistré la température de l’eau du Gaasperplas, étang situé au sud-est d’Amsterdam. Les relevés de 2020 sont symbolisés en rouge et en bleu. La courbe rouge représente les températures au niveau du ponton du club de planche à voile ‘GW’, où l’eau arrive à hauteur de genou; la bleue, les mesures réalisées à vingt cinq mètre du rivage, dans une zone moins abritée, où la profondeur est de cinq mètre.

La courbe blanche visualise la température moyenne des années précédentes, avec ses marges d’erreur. Les quelques mesures exceptionnelles sont représentées par de petits tirets verticaux ísolés. Veuillez double cliquer pour agrandir.